Haarvaten in beeld

De hogere zandgronden in Twente hebben steeds vaker te maken met langdurige droogte. Het water dat valt, stroomt snel af en vindt te weinig houvast in de kleinste waterlopen (haarvaten) van het landschap. Juist daar – in die kleinste, maar cruciale schakels van het watersysteem – ligt een grote kans om verschil te maken.

Onze beken en sloten zijn van oudsher ingericht op snelle afvoer van water. Maar met de droge jaren van 2018, 2022 en 2025 in het achterhoofd werken we steeds vaker aan maatregelen om water juist in de zomer vast te houden en bij piekafvoeren tijdelijk te bergen. Zo kunnen we droogte in natuur- en landbouwgebieden verminderen. Die aanpak is het meest effectief in de haarvaten van het systeem: de kleine waterlopen zoals beekjes, sloten en greppels.

Binnen het project Haarvaten in Beeld willen we inzicht krijgen in het effect van deze maatregelen. Daarbij kijken we niet alleen naar het primaire effect – hoeveel water wordt er vastgehouden – maar ook naar secundaire effecten, zoals de invloed op gewasopbrengsten. Dat doen we op een innovatieve manier. In plaats van een uitgebreid netwerk van traditionele peilbuizen, combineren we sensoren, satellietdata en kunstmatige intelligentie om beter en slimmer inzicht te krijgen.

De proeftuin Haarvaten in Beeld komt voort uit de werkplaats Zicht op ons water en richt zich op het meten van droogte en watertekorten, én op het monitoren van de effecten van maatregelen. Samen met Aveco de Bondt, Tauw, KWR en KnowH2O is de verkenningsfase inmiddels afgerond. Daarin zijn per projectgebied innovatieve meetmethoden ontwikkeld. Momenteel werken we deze verder uit in een concreet meetplan, in afstemming met grondeigenaren.

Met deze proeftuin zetten we een volgende stap. We onderzoeken hoe nieuwe digitale technieken zichtbaar kunnen maken wat er in de praktijk gebeurt – zelfs diep in de bodem. Want hoe toon je aan wat het effect is van maatregelen? En hoe maak je inzichtelijk welke ingrepen écht bijdragen aan een robuust watersysteem dat beter bestand is tegen droogte?
 

Precies die vragen staan centraal in Haarvaten in Beeld.

Doel en aanpak

Korte termijn: testen, leren en valideren (2026–2027)

In de komende fases richten we meerdere fieldlabs in. Hier testen we innovatieve meetmethoden zoals sensoren, satellietdata, drones en AI. Door deze technieken in combinatie toe te passen, ontstaat een veel rijker beeld van het functioneren van de haarvaten.

Lange termijn: bouwen aan een Digital Twin

De ambitie reikt verder dan meten alleen. We werken toe naar een Digital Twin: een digitaal model van de haarvaten van het Twentse watersysteem. Hiermee kunnen we voorspellingen doen over de effecten van maatregelen – waardevol voor beleidsontwikkeling, gebiedsprocessen, communicatie en uitvoering.

Wat maakt deze proeftuin innovatief?

Slim combineren van technieken
Traditionele veldmetingen worden gekoppeld aan satellietbeelden, real-time sensoren en AI-analyses. Juist die combinatie brengt de dynamiek van het watersysteem echt in beeld.

Vooruitkijken met een digitaal model
De Digital Twin maakt het mogelijk om de effecten van maatregelen vooraf te verkennen en weloverwogen keuzes te maken voor de toekomst.

Stand van zaken

Wat is er gedaan en wat staat ons te wachten?

Uitgevoerd (fase 1 – 2025)

Inventarisatie van beschikbare meetmethoden

Selectie van kansrijke combinaties van techniek

Verkenning en eerste keuze van potentiële proeftuinlocaties in en rond Enschede

Komende periode (fase 2 – 2026)

Definitieve inrichting van de fieldlabs

Start van het dataportaal en eerste ontwerp van dashboards

Afspraken met grondeigenaren over uitvoering en monitoring

Vervolg (fase 3 – 2026–2027)

Uitvoering van metingen in de fieldlabs

Data-analyse, AI-toepassingen en modelleren

Eerste contouren van de Digital Twin voor de Twentse haarvaten

Geleerde lessen tot nu toe:

De kracht zit in de combinatie. Meerdere technieken samen leveren het meest complete beeld.

Een solide data-infrastructuur is essentieel. Zonder goed portaal en begrijpelijke dashboards blijft data onbenut.

Samenwerking is een randvoorwaarde. Boeren, gemeenten, terreinbeheerders en kennispartijen maken de proeftuin mogelijk.

Help ons!

We nodigen je graag uit om mee te denken en aan te haken. Concreet zoeken we:

Mogelijkheden om ervaringen uit te wisselen met andere proeftuinen binnen De Twentse Golf.

Agrariërs en terreinbeheerders die locaties beschikbaar willen stellen of willen meewerken aan metingen.

Partners die willen bijdragen aan de verdere opschaling van innovatieve meetmethoden in de regio.

Samen brengen we de haarvaten van Twente beter in beeld – en werken we aan een klimaatrobuust landschap voor de toekomst.